Wat vertellen jouw emoties je?

Emoties spelen een essentiële rol in ons dagelijks leven. Dit is echter lastig uit te leggen, wanneer je dit zelf niet zo ervaart. Emoties zijn aanwezig en tegelijkertijd ongrijpbaar, lastig te omschrijven en we zijn ons vaak niet bewust van een onderliggende emotie of gevoel. De beste manier om dit te doorgronden is door zelf te gaan ontdekken wat voor rol emoties nu spelen in jouw leven. Voordat we daar verder mee aan de slag gaan. wil ik wel toelichten wat het luisteren naar je emoties je kan brengen. Wat het je over jezelf kan vertellen en tot slot zal ik in een stappenplan toelichten hoe we hier de komende weken verder mee aan de slag gaan.

Emoties kleuren je perceptie

In een vorige artikel schreef ik hoe een groot gedeelte van ons gedrag voortkomt uit het onderbewustzijn. Volgens sommigen zelfs 90-99%. Vervolgens keken we naar emoties die nauw verweven zijn met deze onbewuste processen. Daarmee kleuren ze onze gedachten, beïnvloeden ze onze reacties, keuzes en eigenlijk onze gehele perceptie. Ook van emoties zijn we ons lang niet altijd bewust. Nu vraag jij je vast af; oke wat kan ik er dan mee als ik me er niet bewust van ben?

Het goede nieuws: bewustzijn is dynamisch. Joseph Campbel gebruikt daarbij een cirkel met een lijn erdoor. Wat zich onder de lijn afspeelt zijn we ons niet bewust van, dat wat boven de lijn afspeelt zijn we ons wel bewust van.  Het leren luisteren naar je gevoel is een proces. En daarmee creëer je meer bewustzijn van de onderliggende emoties. En de grote hamvraag is dan: wat brengt het je?

Leren luisteren naar je emoties & gevoel: wat brengt het je?

We hebben geen directe invloed op de emoties die we ervaren. We kunnen er echter vervolgens wel voor kiezen wat we ermee doen. En die keuze wordt makkelijker wanneer we weten wat de emoties ons vertellen.

Ze vertellen je veel over wie jij bent, waar jij behoefte aan hebt en wat jou grenzen nu eigenlijk zijn. Leren luisteren naar je gevoel is wellicht eng, maar kan je ook enorm veel brengen.

Het negeren van de emotie maakt dat we juist vanuit die emotie reageren. Ga maar eens na. Zijn er weleens momenten dat je reageert op een manier die je achteraf liever anders zou willen zien?

Met bewustwording van de onderliggende emotie creëer je meer vrijheid om te kiezen wat je er vervolgens mee gaat doen. Nu denk je vast. Ja maar ik weet echt wel wanneer ik boos ben, of bang of verdrietig. En toch gebeurt het regelmatig dat ik vanuit een emotie reageer. Het is daarmee ook wel makkelijker gezegd dan gedaan. Ik zal aan het einde van het artikel in het stappenplan uitleggen hoe dit proces van bewustwording concreet in zijn werk gaat. En belangrijker hier zullen we in de komende weken ook mee aan de slag gaan.

Verbeteren van contact met de mensen om je heen

We zijn als mens sociale wezens en daarmee is menselijk contact een essentiële levensbehoefte. Verbinding speelt een rol bij het tot rust brengen van ons zenuwstelsel.  Uit wetenschappelijk onderzoek is daarnaast gebleken dat er enorme gezondheidsrisico’s gepaard gaan met eenzaamheid. Verbinding met de mensen om ons heen kan je leven leuker en volwaardiger maken. tegelijkertijd is het ook een bron van stress, angst en pijn.

En juist in die interactie tussen mensen gebeurt er veel en wordt er zowel onbewust als bewust een enorme hoeveelheid aan informatie uitgewisseld. Net als bij stress ontstaan veel/de meeste emoties in het contact met andere mensen (natuurlijk zijn er uitzonderingen te verzinnen; momenten waarop je juist emoties ervaart wanneer je alleen bent). Ik benoemde het net al, maar emoties zijn een bron van informatie. Wanneer je ernaar leert luisteren is een volgende stap het leren gebruiken van je emotie in het contact met anderen. Hiermee zal je je relaties met de mensen om je heen verbeteren en verdiepen. Het kan je helpen je zelfvertrouwen te vergroten en daarmee leer je ook beter naar je eigen grenzen luisteren.

In het vervolg van het artikel gaan we dieper in op de aspecten die van belang zijn bij de vorming van een emotie en wat het je daarmee over jezelf verteld.

Aspecten die van belang zijn bij de vorming van een emotie

Het is interessant om te weten dat er heel veel overlap bestaat met de vraag wanneer er sprake is van een stressor en daarmee een stressrespons (zie ook artikel). Bij emoties zijn er grofweg drie aspecten die een rol spelen bij het tot stand komen van een emotie 1 meer als bij stress). Ik benoemde het al eerder. Emoties zijn een belangrijke bron van informatie en ze vertellen je iets over een of meerdere van deze vier gebieden:

1. De situatie zelf

2. Je persoonlijkheid en je verleden

3. Je algehele gemoedstoestand op dat moment

4. Onderliggende behoefte

1. De situatie zelf

De emotie is allereerst afhankelijk van de situatie zelf. Je brein is constant aan het anticiperen op de best passende reactie en de emotie is een gevolg van die onbewuste afwegingen (Ik blijf dat onderbewustzijn aanhalen, omdat het zo’n enorme belangrijke rol speelt).

Elke situatie is weer anders en daarmee is ook elke emotie weer net wat anders. Gevoel is bijna een constante stroom, altijd aanwezig, maar we zijn ons er lang niet altijd bewust van. Het gaat dan ook het doel voorbij om de enorme hoeveelheid aan verschillende situaties/gebeurtenissen te categoriseren waarin je terecht komt op dagelijkse basis en die een emotie teweeg kunnen brengen. Het is wel van belang om te weten dat een emotie afhankelijk is van de intensiteit van een gebeurtenis/prikkel. Hoe intenser/heftiger de situatie hoe intenser ook de emotie kan zijn. Maar dit betekent niet dat de emotie alleen maar afhangt van de gebeurtenis zelf.

2. Vertelt je iets over je verleden en je persoonlijkheid.

Emoties zijn persoonlijk. Ieder persoon ervaart ze weer op een andere manier. En de precieze emotie die jij op een bepaald moment ervaart is onder andere afhankelijk van wie jij bent; een combinatie van je persoonlijkheid en je verleden.

Hiervoor ga ik even een kleine uitstap maken naar wat wetenschappelijk onderzoek om dit verder te verduidelijken.

Emoties zijn aangeleerd.

In recent wetenschappelijk onderzoek stelt Lisa Feldman Barrett dat emoties niet universeel zijn, maar aangeleerd. Dit betekend dat hoe en wat voor emoties we ervaren afhangt van hetgeen we in onze vroege jeugd hebben geleerd.  

Daarmee is het overigens wel zo dat de meeste mensen, zeker binnen een zelfde cultuur, wel een soortgelijke range aan emoties zullen ervaren. we gebruiken er immers allemaal ook dezelfde taal en woorden voor. Maar tegelijkertijd kunnen daar dus ook wel verschillen in zitten.

Ga eens bij jezelf na, zijn er emoties die je vaker ervaart dan andere? Zijn er emoties waar jij heel veel moeite mee hebt? Emoties die je wellicht nooit ervaart, terwijl anderen dit in je omgeving wel doen? Dit heeft te maken met het feit dat je veel van de emoties die jij hebt, hebt aangeleerd van je ouders/verzorgers. het duurt ruim 20 jaar voordat het brein is volgroeid. maar met name in de eerste 2 jaar ontwikkeld het brein zich met een enorme snelheid. In deze periode loopt de ontwikkeling vooral via emoties.  Baby’s kunnen alleen maar communiceren via emoties. Al vanaf de geboorte kan een baby basale emoties uitten. En vanaf dan spiegelt een baby zijn ouders en breid hij/zij langzaam het emotionele repertoire uit.

Associaties met gebeurtenissen uit het verleden

Maar ook in ons latere leven blijven emoties een grote rol spelen. Zoals ik al eerder vertelde. Je brein is constant aan het anticiperen op hetgeen er komen gaat. We leren constant van situaties. Op basis van je verleden maakt je brein een inschatting wat de best passende reactie in die situatie is. Dit heeft als doel je veilig en gezond te houden. Sterker nog het helpt je om te groeien en te ontwikkelen. En emoties zijn daar een gevolg van. Om je een voorbeeld te geven: ben je recentelijk een keer ziek geworden van een bepaald soort eten of iets teveel van een bepaalde alcoholische drank? Grote kans dat je nu gelijk misselijk wordt wanneer je daar specifiek aan denkt (kan gepaard gaan met een emotie van afkeer). Met emoties werkt dit precies hetzelfde.  

Nieuwe vergelijkbare situaties kunnen associaties triggeren met gebeurtenissen uit je verleden. Ga maar eens na: Ben je in het verleden in een situatie terecht gekomen die je als bijzonder onprettig hebt ervaren? denk aan een ex die je heeft bedrogen, of een nare break-up. En hier zijn nog veel meer voorbeelden van te verzinnen.

Functioneel of niet?

Soms kan het echter zo zijn dat je onderbewustzijn je op deze manier in het verleden veilig heeft gehouden, maar dat dit je nu niet helemaal meer dient. In het voorbeeld met de ex kan de emotie ervoor zorgen dat je ook in een nieuwe relatie nog steeds moeite hebt met de ander te vertrouwen.

Ik leerde tijdens mijn opleiding de stelregel. Op het moment dat de emotie niet in verhouding staat met de situatie, dan zegt dit vaak meer over je verleden. En daarmee is het ook een teken dat dit een aspect van jezelf is om eens te onderzoeken. Hierbij is het ook van belang om te weten dat onverwerkte (of traumatische) ervaringen daarbij helemaal een heftige emotie kunnen triggeren. Ik vind het hierbij belangrijk om te benoemen dat dit niet set in stone is. we veranderen als mens voortdurend, we doen daarbij nieuwe ervaringen op en oude ervaringen kunnen we verwerken, waardoor ze minder invloed op ons heden hebben.

3. Je algehele gemoedstoestand op dat moment

Bij stress kwam het ook al naar voren. Je algehele gemoedstoestand, de balans tussen spanning & ontspanning en je fysieke, mentale en emotionele welzijn op elk moment zijn van invloed op de emotie die je ervaart.

Balans tussen spanning en ontspanning

Ben je moe en overprikkeld, dan zal een bepaalde situaties eerder stress en wellicht ook een gevoel van angst of irritatie opwekken. Onder spanning kunnen emoties heftiger en negatiever worden. Hier blijkt ook weer de verwevenheid tussen lichaam en brein.

Rust, ontspanning, sport, voeding en andere factoren die je helpen je balans te verbeteren hebben ook een positieve invloed op de emoties die je ervaart.

Mentale en emotionele welzijn.

Zijn er op dit moment belangrijke thema’s die er in jouw leven spelen. Gebeurtenissen die je nog aan het verwerken bent? Ook dit zal een rol spelen in de emoties die je ervaart. Zo kan een gesprek met een bekende bij jou een emotie triggeren, wanneer daar een zekere associatie is met een belangrijk thema uit jouw leven. Zou je hier zelf een voorbeeld bij kunnen verzinnen?

4. Legt een onderliggende behoefte bloot

Wanneer je weet wat emoties je kunnen vertellen, dan is het ook nuttig om te zien dat daarmee in feite ook een onderliggende behoefte bestaat. Die behoefte hangt nauw samen met de voorgaande drie aspecten.

Soms verteld het je iets over je behoefte in een situatie. Om je een idee te geven: Boosheid heeft als doel jou grenzen te bewaken. Gaat er iemand over je grenzen heen, dan kan dat irritatie of een andere vorm van boosheid triggeren. Angst heeft als doel om je in veiligheid te brengen. Verdriet heeft als doel verlies te verwerken en steun te zoeken.

Het kan je ook laten zien dat er bepaalde onverwerkte gebeurtenissen zijn uit je verleden waar je eigenlijk mee aan de slag zou moeten gaan. soms kan de emotie een symptoom zijn dat je rust nodig hebt en moet werken aan je algehele balans tussen spanning en ontspanning.

en er zijn ook situaties te bedenken waar dit allemaal samen komt. Situaties waarin je een combinatie van emoties door elkaar heen ervaart. Soms kunnen ze daarmee zelfs tegenstrijdig zijn. Dit maakt het dan ook niet altijd even eenvoudig om hiernaar te leren luisteren.

In het laatste deel van dit artikel zal ik toelichten hoe je hiermee aan de slag kan gaan.

De hamvraag: Hoe leer je luisteren naar je emoties?

Stap 1:  herkennen en erkennen van emoties in je dagelijks leven
De eerste stap draait om het bewust worden van de rol die emoties in jouw leven spelen. Herkennen wanneer ze er zijn en nog belangrijker, ze ook gaan accepteren. Dit is vaak makkelijker gezegd dan gedaan en heeft dan ook veel tijd en aandacht nodig.

we doen dit door ons bewust te worden van de emoties, de gedachtes, de lichamelijke sensaties en de reacties/keuzes die eruit volgen.

Stap 2: benoemen kan je woorden geven aan wat je ervaart?
Natuurlijkerwijs volgt de tweede stap gelijk na de eerste. Op het moment dat je opmerkt dat er een emotie plaatsvind. Kan je jezelf afvragen wat het is dat je voelt. Taal speelt een belangrijke rol bij emoties en woorden kunnen helpen ons gevoel te verduidelijken.

Stap 3: voelen
Een onmisbare stap is het stapsgewijs leren voelen.

Stap 4: wat vertelt je emotie je?
Emoties zijn een bron van informatie, ze vertellen je een hoop over jezelf. logischerwijs volgt daar dan ook een behoefte/actie uit. Wat heb jij eigenlijk nodig op dat moment.

Stap 5: gebruiken van de emotie en inzetten in het contact met anderen
H
oe ga je die informatie vervolgens gebruiken? eerst ga je voor jezelf aan de slag met andere keuzes.
Emoties ontstaan nu eenmaal vaak in de interactie met anderen. Je gaat daarom ook ontdekken hoe je ze kan gaan inzetten in het contact met anderen.